Fizjoterapeuta często jest pierwszym specjalistą, do którego pacjent zgłasza się z bólem kręgosłupa, stawów albo mięśni. To oznacza nie tylko możliwość rozpoczęcia terapii, lecz także obowiązek rozpoznania sytuacji, w której terapia nie powinna być kontynuowana. W osteopatii i terapii manualnej ma to szczególne znaczenie. Nie każdy ból ma podłoże mechaniczne, a poprawa ruchomości nie może być celem ważniejszym od bezpieczeństwa pacjenta. Czerwone flagi nie są diagnozą. Są sygnałami, że przed zabiegiem potrzebna jest dalsza diagnostyka medyczna.

Objawy, przy których terapia manualna powinna zostać wstrzymana

Największą ostrożność należy zachować wtedy, gdy obraz kliniczny nie pasuje do typowego problemu mięśniowo-szkieletowego. Szczególnie niepokojące są objawy neurologiczne o nagłym początku lub szybko narastające. Zaburzenia czucia, postępujące osłabienie siły mięśniowej, problemy z chodzeniem, zaburzenia kontroli pęcherza lub jelit czy znieczulenie w okolicy krocza wymagają pilnej oceny lekarskiej. Podobnie należy postępować przy objawach mogących wskazywać na problem naczyniowy, takich jak nagły, nietypowy ból głowy lub szyi, zaburzenia widzenia, mowy, równowagi albo inne nagłe objawy neurologiczne. W takich sytuacjach wykonywanie manipulacji, zwłaszcza technik o wysokiej prędkości i niskiej amplitudzie, nie powinno poprzedzać wyjaśnienia przyczyny dolegliwości.

Przed rozpoczęciem zabiegu warto zwrócić uwagę na kilka grup sygnałów alarmowych:

• Nowe lub szybko narastające deficyty neurologiczne, w tym niedowład, zaburzenia czucia, chodu lub koordynacji.
• Zaburzenia oddawania moczu lub stolca oraz utrata czucia w okolicy krocza.
• Nagły i nietypowy ból głowy lub szyi połączony z zaburzeniami widzenia, mowy, równowagi albo innymi objawami neurologicznymi.
• Ból po poważnym urazie, szczególnie gdy występuje podejrzenie złamania lub niestabilności.
• Niewyjaśniona gorączka, dreszcze, znaczne osłabienie albo objawy mogące wskazywać na infekcję.
• Niewyjaśniona utrata masy ciała, nocne poty, utrzymujący się ból nocny lub inne objawy mogące wymagać diagnostyki onkologicznej.
• Istotna choroba nowotworowa, infekcyjna, naczyniowa lub układowa w wywiadzie, jeżeli aktualne objawy mogą mieć z nią związek.

Znaczenie ma także kontekst. Pojedynczy objaw nie zawsze oznacza poważną chorobę, ale jego wystąpienie powinno zmienić sposób postępowania. Fizjoterapeuta powinien zebrać wywiad, przeprowadzić odpowiednie badanie i ocenić, czy może bezpiecznie rozpocząć terapię. Jeżeli nie ma wystarczających podstaw do wykluczenia istotnej patologii, właściwym działaniem jest przerwanie lub odroczenie zabiegu i skierowanie pacjenta do lekarza. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia potrzebna może być pilna pomoc medyczna, a nie planowa konsultacja. Dotyczy to również pacjenta, który naciska na wykonanie zabiegu mimo występowania przeciwwskazań.

Odpowiedzialność zawodowa zaczyna się przed pierwszym chwytem

Ocena czerwonych flag ma również wymiar prawny i etyczny. Zgoda pacjenta na terapię nie zastępuje obowiązku zachowania należytej staranności. Jeżeli przed zabiegiem występują objawy wymagające diagnostyki, argument „pacjent chciał terapii” nie rozwiązuje problemu odpowiedzialności. W razie późniejszego powikłania znaczenie może mieć to, jakie informacje zebrano, jakie badanie wykonano, jakie przeciwwskazania rozważono i dlaczego zdecydowano się na konkretną technikę. Dokumentacja powinna więc odzwierciedlać rzeczywisty proces kliniczny, a nie ograniczać się do krótkiego wpisu o wykonanym zabiegu.

Najważniejsza zasada jest prosta: terapia manualna nie może zastępować diagnostyki wtedy, gdy pojawiają się sygnały alarmowe. Osteopatia, podobnie jak inne metody fizjoterapii, wymaga oceny wskazań i przeciwwskazań przed zastosowaniem techniki (więcej informacji znajdziesz pod tym linkiem: https://odpowiedzialna-fizjoterapia.pl/oc-fizjoterapeuty-a-osteopatia-kiedy-polisa-nie-obejmuje-igloterapii-i-manipulacji-hvt/). Jeżeli obraz kliniczny sugeruje możliwą chorobę neurologiczną, naczyniową, infekcyjną, onkologiczną lub poważny uraz, pierwszeństwo ma bezpieczeństwo pacjenta i odpowiednia konsultacja medyczna. Dla fizjoterapeuty decyzja o przerwaniu zabiegu nie jest rezygnacją z terapii. Jest elementem prawidłowego wykonywania zawodu.